Mustafa Kemal Atatürk’ün komutanlığını yaptığı 19’uncu Tümen’in kuruluş tarihi ve yeri, yapılan yeni bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden Dr. İsmail Sabah’ın harp cerideleri ve askeri yazışmalara dayanan çalışması, tümenin literatürde yer alan bilginin aksine 21 Ocak 1915’te Gelibolu’da teşkil edildiğini ortaya koydu.
LİTERATÜRDEKİ BİLGİLER SORGULANDI
Çanakkale Muharebeleri’nin en çok bilinen birliklerinden biri olan 19’uncu Tümen’in kuruluşuna dair bilgilerin uzun süredir hatalı şekilde aktarıldığını belirten Dr. İsmail Sabah, mevcut literatürde tümenin 1 Şubat 1915’te Tekirdağ’da kurulduğunun ifade edildiğini söyledi. Sabah, yapılan çalışmada bu bilginin arşiv belgeleriyle örtüşmediğini vurguladı.
HARP CERİDELERİ DETAYLI İNCELENDİ
Araştırmada 3’üncü Kolordu ve 1’inci Ordu’ya ait harp ceridelerinin belirleyici olduğunu ifade eden Dr. Sabah, bu belgelerin kuruluş sürecinin sanılandan farklı bir zaman ve mekânda gerçekleştiğini açıkça ortaya koyduğunu dile getirdi.
TEHDİT ARTTI, KOLORDU GELİBOLU’YA KAYDIRILDI
Kasım 1914’te Çanakkale Boğazı’na yönelik tehditlerin artması üzerine Tekirdağ’da bulunan 3’üncü Kolordu’nun Gelibolu’ya intikal ettiğini hatırlatan Sabah, 8’inci Tümen’in Kanal Harekâtı için başka bir cepheye gönderilmesiyle birlikte kolordu bünyesinde yeni bir tümenin kurulmasının gündeme geldiğini aktardı.
MUSTAFA KEMAL BEY’İN ATANMA SÜRECİ
Bu süreçte Sofya’da askeri ataşe olarak görev yapan Mustafa Kemal Bey’in aktif görev talebinin kabul edildiğini belirten Dr. Sabah, 20 Ocak 1915’te tümen komutanlığına atandığını ve aynı gün tümenin numarasının belirlendiğini kaydetti.
KURULUŞ EMRİ 21 OCAK’TA VERİLDİ
1’inci Ordu Komutanı Liman von Sanders tarafından 21 Ocak 1915’te verilen emirle, 3’üncü Kolordu bünyesinde tümenin teşkilat çalışmalarına başlandığını belirten Sabah, bu tarihin 19’uncu Tümen’in resmi kuruluş günü olarak kabul edilmesi gerektiğini söyledi.
GELİBOLU’DA TEŞKİLATLANMA BAŞLADI
Kolordunun o tarihte Gelibolu’da bulunması nedeniyle tümenin kuruluş faaliyetlerinin de burada yürütüldüğüne dikkat çeken Dr. Sabah, 57’nci Alay 1’inci Taburu’nun da Gelibolu’da kurulduğunu ifade etti.
TEKİRDAĞ VE ECEABAT SÜRECİ
Mustafa Kemal Bey’in 31 Ocak 1915’te Gelibolu’ya gelerek tümeni ilk kez burada gördüğünü anlatan Sabah, ardından Tekirdağ’a geçilerek eğitim faaliyetlerinin sürdürüldüğünü belirtti. Ancak tümenin son şeklini Eceabat’ta, 72 ve 77’nci alayların katılımıyla aldığını vurguladı.
“KURULUŞ YERİ VE TARİHİ GELİBOLU”
Dr. İsmail Sabah, çalışmanın sonucunu şu sözlerle özetledi:
“19’uncu Tümen ne 1 Şubat 1915’te ne de Tekirdağ’da kurulmuştur. Arşiv belgeleri, tümenin 21 Ocak 1915’te Gelibolu’da resmen teşkil edildiğini göstermektedir. Bu çalışmayla, literatürde yer alan önemli bir yanlışı ilk kez ortaya koymuş olduk.”
KAYNAK: DHA